Kanceri i mëlçisë  veçanërisht forma më e shpeshtë e tij, karcinoma hepatocelulare (HCC)  shpesh diagnostikohet vonë, kur trajtimi bëhet shumë më i vështirë. Por një studim i ri ka prezantuar një mjet të bazuar në inteligjencë artificiale që mund ta ndryshojë rrënjësisht këtë realitet.

Çfarë është karcinoma hepatocelulare

HCC ndodh kur qelizat e mëlçisë fillojnë të shumohen në mënyrë të pakontrolluar, duke krijuar tumor. Zhvillohet zakonisht te njerëzit me sëmundje kronike të mëlçisë, si cirroza, hepatiti B ose C, apo konsumi afatgjatë e i tepërt i alkoolit. Meqë mëlçia kryen funksione jetike  detoksifikim, prodhim proteinash, mbështetje të sistemit imunitar dhe tretje  dëmtimi i saj ndikon rëndë në gjithë organizmin.

Sa rëndësi ka diagnoza e hershme

Shpresa e jetesës varet fort nga stadi në të cilin zbulohet sëmundja:

• Nëse kanceri është i lokalizuar vetëm në mëlçi, shansi për mbijetesë 5-vjeçare është rreth 33%.
• Nëse është përhapur te nyjet limfatike përreth, shansi bie në rreth 10%.
• Nëse është metastazuar në organe të tjera (kocka, mushkëri), shansi zbret vetëm në 2%.

Pacientët e diagnostikuar shumë herët, që marrin transplant mëlçie, mund të kenë deri në 70–80% shans mbijetese 5-vjeçare.

Mjeti i ri i bazuar në inteligjencë artificiale

Studiuesit kanë zhvilluar një model të mësimit të makinerive (machine learning) që analizon biomarkues të ndryshëm në gjak dhe arrin saktësi prej 95% në zbulimin e hershëm të kancerit të mëlçisë.

Ekipi identifikoi "transkripte fuzion"  materiale gjenetike anormale që lindin kur dy gjene bashkohen gabimisht  të cilat gjenden shpesh te pacientët me HCC. Bazuar në to, modeli i IA arriti saktësi prej 83.3% i vetëm, dhe deri në 95% kur u kombinua me testin standard të alfa-fetoproteinës (AFP).

Kjo është veçanërisht domethënëse pasi testi tradicional i AFP-së, i përdorur sot gjerësisht, ka saktësi prej vetëm rreth 53.5% në disa kushte, me rrezik të lartë për rezultate false-negative.

Simptomat e kancerit të mëlçisë

Shpesh shfaqen vetëm në stade të përparuara:

• Humbje peshe e pashpjegueshme
• Humbje oreksi
• Dhimbje ose siklet në bark
• Të përziera dhe të vjella
• Lodhje dhe dobësi e përgjithshme
• Zmadhim i mëlçisë
• Grumbullim lëngu në bark (ascit)
• Zverdhje e lëkurës dhe syve (verdhëz)

Mosha ndikon në mbijetesë

Studimet tregojnë se pacientët nën 45 vjeç kanë shans mbijetese 5-vjeçare rreth 15%, ndërsa ata mbi 45 vjeç rreth 8%. Kjo lidhet me shëndetin e përgjithshëm më të mirë të të rinjve dhe mundësinë më të madhe për transplant mëlçie.

Si mund të parandalohet

Mbi 90% e rasteve të HCC ndodhin te personat me sëmundje kronike të mëlçisë. Faktorët kryesorë të rrezikut përfshijnë:

• Konsumin kronik të alkoolit
• Diabetin
• Mëlçinë dhjamore
• Hepatitin B ose C kronik

Ekspertët këshillojnë: kufizim ose eliminim të alkoolit, kontroll të diabetit dhe peshës përmes dietës dhe ushtrimeve, të paktën 2 orë aktivitet fizik në javë, ndalim të duhanit, dhe një dietë të pasur me perime, fruta, drithëra të plota dhe peshk, duke kufizuar mishin e kuq dhe sheqerin.

Trajtime të reja

Në vitet e fundit janë zhvilluar disa qasje moderne trajtimi: frenues të pikave të kontrollit imunitar, terapi me qeliza CAR-T, terapi të synuara dhe imunoterapi me viruse onkolitike të gjitha ende në zhvillim e testim, por premtuese për pacientët me HCC.

Përfundim: Nëse ky mjet i ri i IA-së arrin sukses të njëjtë edhe në kushte reale klinike, ai mund ta ndryshojë rrënjësisht mënyrën si zbulohet kanceri i mëlçisë, duke i dhënë shpresë të re miliona pacientëve në botë. Megjithatë, parandalimi mbetet strategjia më e mirë — kontrolli i faktorëve të rrezikut dhe stil jete i shëndetshëm ndihmojnë drejtpërdrejt në mbrojtjen e mëlçisë.//Healthytoday